Skąd wzięła się wódka?

Dokładnych początków mocnych alkoholi, z wódką na czele, trudno się doszukiwać. Posiadane źródła wskazują kilka miejsc, dat i okoliczności powstania alkoholu. Źródła podają, że już w VIII lub IX wieku naszej ery dokonywano eksperymentów ze zbieraniem oparów powstałych przy spalaniu wina, które w smaku były ostre, jakby płynny ogień. Jednak de facto prace nad produkcją alkoholu trwały blisko dwa tysiące lat i miały miejsce jednocześnie na terenie starożytnych Chin, w krajach arabskich, jak i w Grecji.

Na pewno wielki udział przy produkcji oraz popularyzacji wódki mieli Arabowie. Arabscy uczeni z Dżabirem Ibn Hajnanem, słynnym chemikiem na czele, w wyniku eksperymentów otrzymywali bezbarwny płyn o charakterystycznym smaku, który początkowo stosowany był jako lekarstwo: przemywano nim rany oraz leczono dolegliwości żołądkowe. Ten wynalazek nazwano al koh’l – substancja oczyszczona. I pewnie nie doszłoby do takiego zainteresowania tym płynem, gdyby nie przypisywane mu właściwości prozdrowotne i poprawiające humor, włącznie z możliwością przedłużenia życia.

W Europie al koh’l częściej określany był mianem aqua vitae, czyli woda życia. To dlatego na terenach polskich pierwotnie mówiono o okowicie. Wracający z wypraw krzyżowych rycerze przywozili ze sobą pierwsze alembiki, których używano do produkcji różnorodnych trunków czyli kordiałów, których ostateczny smak i moc zależne były od dostępnego surowca. Jednak środkowa Europa nadal w dużej mierze nie miała pojęcia o mocnym alkoholu aż do około XIV wieku, kiedy to na terenach Niemiec udało się uzyskać destylat ze zboża. To była prawdziwa rewolucja, w przeciągu niewiele ponad stu lat mocny alkohol rozprzestrzenił się na wschód oraz północ kontynentu, nagminnie „leczono” nim depresję podczas srogich i długich zim, handlowano nim na terenie Rusi, Skandynawii, a nawet daleko na Syberii. Od 1474 roku produkcja wódki była przywilejem nadawanym przez cara. W Polsce przeprowadzano najpierw fermentację, następnie destylację, czego efektem był napój o mocy blisko 80% i to głównie jego tyczy się nazwa okowita. Rozcieńczano go następnie o połowę i w takiej formie sprzedawano w szynkach i karczmach.

W kolejnym wieku popularną praktyką stało się płacenie chłopom pańszczyźnianym w wódce, szczególnie w czasach wyjątkowego urodzaju zbóż, kiedy wręcz nakazywano odbierać deputat alkoholowy zamiast innego wynagrodzenia. Kolejna rewolucja przyszła  wraz z postępującą nauką i techniką, które przyczyniły się do powstania między innymi łaźni parowej czy chłodnicy Christiana Ehrenfrieda Weigela, pełniącej funkcję skraplacza oparów do postaci cieczy. W 1817 roku gorzelnik z Berlina, Pistoriusz, stworzył aparat o wydajności niemal dziesięciokrotnie większej, niż tradycyjne metody. Zaczęto stosować filtry węglowe, a niedługo potem powstała pierwsza kolumna rektyfikacyjna.

Jako że popyt rósł, wprowadzono pierwsze podatki od procentowej zawartości alkoholu – czyli akcyzę. Aby zunifikować wysokość pobieranych opłat, postanowieniem rosyjskiego rządu od 1843 roku stosunek spirytusu do wody powinien wynosić 2:3, co daje 40%. Możliwe odstępstwo od tej normy wynosiło jedynie 2%.

Szczytowy okres popytu na alkohol czterdziestoprocentowy przypadł na I połowę XX wieku, w szczególności na czasy wojen. Miewano wówczas tak kuriozalne pomysły, jak pojenie wódką rodzących kobiet w celu uśmierzenia bólu lub serwowanie alkoholu 12-latkom, aby ogrzali się podczas działań partyzanckich.

Obecnie spożycie czystego alkoholu w Polsce szacuje się na poziomie 10 litrów na osobę dorosłą rocznie. I nie jest to w cale wynik bardzo wysoki. Więcej od nas konsumują m.in. mieszkańcy Estonii, Austrii, Francji, Czech i Węgier. Możemy natomiast poszczycić się faktem, że w naszym kraju produkuje się blisko tysiąc różnych rodzajów wódek, a nasze wyroby chwalone są na świecie za jakość i wyjątkowy smak. Ciekawostką jest również fakt, że słowo „wódka” funkcjonujące w innych językach to polonizm.

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C3%B3dka
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C3%B3dka#cite_note-Historia_Napoj.C3.B3w_Spirytusowych-3
  • http://facet.wp.pl/skad-sie-wziela-wodka-6002922876306561a
  • http://szotyszociki.pl/troche_historii/?age-verified=645c39f869
  • Iain Gately, „Kulturowa historia alkoholu”, Wyd. Aletheia, Warszawa 2011, str. 93.
  • http://www.newsweek.pl/swiat/spozycie-alkoholu-w-polsce-ile-pije-statystyczny-polak-,artykuly,363316,1.html